Zapowiadało się świetnie. W 1928 r. weszło w życie rozporządzenie „o prawie lotniczem”, które uruchomiło również zorganizowanie policji lotniczej, „która będzie miała na celu nadzór nad prawidłowością ruchu lotniczego i przestrzeganiem przepisów. (…) Poza pracą czysto fachową związaną z samym celem, powstanie policji lotniczej odda ogromne usługi władzom bezpieczeństwa w razie klęsk żywiołowych, dając możność dokładnych i prędkich informacyj, a także, w razach nagłych, udzielenie pomocy” – donosiła „Skrzydlata Polska” w 1930 r.

Fundamentem dla narodzin lotnictwa policyjnego było obwieszczenie ministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Felicjana Sławoja-Składkowskiego z 31 grudnia 1930 r. o utworzeniu Oddziałów Lotniczych (OLP). Na jego mocy we wrześniu 1931 r. w Wydziale I Ogólnym KGPP powstał Referat Lotniczy, którego kierownikiem został mjr dypl. pil. w st. spocz. Wiktor Willman [red. o tej nietuzinkowej postaci pisaliśmy w numerze specjalnym „Gazety Policyjnej” z 2021 r.]. Już w grudniu 1930 r. kilkunastu posterunkowych PP zostało odkomenderowanych na badania lekarsko-lotnicze i na początku stycznia 1931 r. pierwszych 12 policjantów udało się na kurs teoretyczny. Samo szkolenie pilotażu w Centrum Wyszkolenia Podoficerów Lotnictwa w Bydgoszczy trwało sześć miesięcy. Loty zaczynały się już o godz. 4.00, popołudniowe o godz. 16.00. „Policjanci odbyli już imponującą liczbę 1689 lotów, w tem 224 loty samodzielne. Łączny czas trwania lotów wynosi 194 godz. 6 minut” – donosił „Ilustrowany Kuryer Codzienny” z 1931 r. (nr 239).

Dla jednego ze zdolnych policjantów kurs drugiej grupy pilotów zakończył się tragicznie. Post. ucz. pil. Jan Szczęsnulewicz 5 września 1932 r. zginął podczas swojego 41 samodzielnego lotu ćwiczebnego wpadając w wiraż, gdy wykonywał tzw. korkociąg. Wyszkoleni „granatowi lotnicy” otrzymywali tytuł i odznakę pilota wojskowego, następnie kierowani byli do służby na terenie portów lotniczych na terenie całego kraju oraz stanowili rezerwę Wojska Polskiego. Finansowe ograniczenia Policji Państwowej nie pozwalały wówczas na zakup sprzętu latającego i tym samym utworzenie samodzielnej eskadry policyjnej. Dalsze nadzieje na podniebne policyjne loty zniweczyła II wojna światowa.

Lata „Wspólnych skrzydeł”

Lata powojenne przyniosły duży skok w rozwoju technicznym sił lotniczych. Na rzecz bezpieczeństwa obywateli służyła najpierw Pierwsza Eskadra Lotnictwa Transportowo-Łącznikowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, przekształcona później w 103. Pułk Lotnictwa Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSW/MSWiA. Od 1965 r., kiedy to po raz pierwszy do zadań stricte policyjnych wykorzystano śmigłowce w poszukiwaniu zbiegłych więźniów z Krosna, skala wykonywanych lotów na rzecz resortu znacznie wzrosła. Dwa śmigłowce Mi-4 i dwa SM-1 (Mi-1) należące do eskadry patrolowały możliwe trasy ucieczki więźniów i rozrzucały ulotki z komunikatem do okolicznych mieszkańców. Po brawurowej ucieczce pięciu uzbrojonych osadzonych kierowało się w stronę trudnych, pagórkowatych terenów leśnych w rejonie wzgórza Kiczury koło Sanoka. W trakcie tej obławy zginął z rąk jednego z uciekinierów st. sierż. Michał Goniak. Wszystkich zbiegów ujęto.

Do 1995 r. 103. Pułk Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA samodzielnie zabezpieczał całą działalność lotniczą w resorcie oraz wspierał zadania policyjne. Dysponował wówczas 40 śmigłowcami różnych typów. Oprócz zabezpieczania przewozów najważniejszych osób w kraju, śmigłowce były wykorzystywane do: udziału w ewakuacji dzieci w czasie „zimy stulecia” i zabezpieczeniu wizyty papieża Jana Pawła II w 1979 r., udziału w akcjach przeciwpowodziowych w 1982 r., w latach 90 udziału w szkoleniu GROM, udziału w zabezpieczeniu miast wojewódzkich w związku z groźbą ataków terrorystycznych na główne instytucje i obiekty użyteczności publicznej w 1991 r., czy ochronie wschodniej granicy przed falą masowych przerzutów nielegalnych imigrantów z Azji przez Dyżurną Placówkę Lotniczą w Białej Podlaskiej przy współpracy ze Strażą Graniczną w 1992 r. 103. Pułk Lotniczy MSW rozformowany został w 2001 r., a jego sprzęt rozdysponowano między lotnictwo Wojsk Lądowych, Policję, do której trafiło 11 śmigłowców, oraz Straż Graniczną.

Lata bez granic

Samodzielne lotnictwo policyjne datuje się na rok 1996, kiedy to powstały dwa pierwsze Zespoły Lotnictwa Policyjnego KWP w Krakowie i w Poznaniu, wyposażone w dwa śmigłowce PZL Kania. Na tej bazie, 9 maja 2001 r. uroczyście zainaugurował swoje powołanie Wydział Lotniczy Zarządu Lotniczego Komendy Głównej Policji, którego siedzibą pozostało Lotnisko Warszawa-Babice na Bemowie. Poszczególne zaś jednostki organizacyjne Lotnictwa Policyjnego rozlokowane zostały na lotniskach cywilnych. W tym okresie Policja dysponowała łącznie 9 bazami i lądowiskami, znajdującymi się w dyspozycji KGP w Warszawie oraz komend wojewódzkich w: Białymstoku, Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Szczecinie, Rzeszowie i Wrocławiu. Przekazana Policji flota była dosyć wyeksploatowana. Najmłodsze były śmigłowce PZL Kania, W-3 Sokół i typowo policyjny, patrolowy Bell-206B Jet Ranger II. Na nowe maszyny i rozbudowę floty trzeba było jeszcze chwilę poczekać.

Nowym rozdziałem w historii lotnictwa policyjnego było zarządzenie nr 1158 Komendanta Głównego Policji z 17 października 2005 r. w sprawie powołania oraz określenia organizacji, zakresu działania i właściwości terytorialnej służby Lotnictwo Policji (Dz. Urz. KGP poz. 117). Od tego też czasu datuje się wzmożone starania o właściwe wyposażenie Lotnictwa Policji. Powoli, choć konsekwentnie, budował się plan rozbudowy floty.

Koncepcja rozwoju i plany modernizacji technicznej lotnictwa policyjnego wymagały unowocześnienia na poziomie najlepszych standardów. W tym celu konieczny był zakup nowych śmigłowców wielozadaniowych i transportowych. Doczekano się lat zmodernizowania i ujednolicenia floty, o co postulowali wielokrotnie piloci policyjni. Kluczowym momentem było nabycie śmigłowców S-70i Black Hawk, które zapewniają Policji nowe zdolności transportowe i bojowe, w tym wsparcie działań kontrterrorystycznych. Oprócz ciężkich Black Hawków przez ostatnie lata polska Policja pozyskała śmigłowce Bell-407GXi, które służą do zadań patrolowych i obserwacyjnych. Przeprowadzona w ostatnich latach modernizacja uważana jest za największą w historii naszej formacji.

W marcu tego roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy regulujący nadzór nad lotnictwem Policji i Straży Granicznej. Projekt zmieniający niektóre ustawy wprowadza jasne i spójne zasady funkcjonowania Lotnictwa Policji. Nowe przepisy zwiększą bezpieczeństwo lotów, uporządkują nadzór oraz ułatwią rozwój lotnictwa policyjnego, dostosowując go do współczesnych wyzwań, takich jak ochrona granic czy reagowanie kryzysowe. Historia Lotnictwa Policji nabiera innego wymiaru i wypełnia się nowymi punktami na osi czasu, czekając na kolejne szczegółowe i źródłowe opracowania.

oprac. Izabela Pajdała

Oś czasu

1930

28 października

Powołanie Referatu Lotniczego przy Wydziale I Komendy Głównej Policji Państwowej

31 grudnia

Obwieszczenie ministra spraw wewnętrznych gen. bryg. Felicjana Sławoja-Składkowskiego o utworzeniu Oddziałów Lotniczych Policji (OLP)

1931

styczeń

Pierwsi funkcjonariusze Policji Państwowej zostali odkomenderowani na kurs teoretyczny i szkolenie lotnicze w Centrum Wyszkolenia Podoficerów Lotnictwa w Bydgoszczy

1944–1945

Powołanie Eskadr Lotnictwa Transportowo-Łącznikowego, podległych KBW/MSW, w tym powołanie 103. Eskadry Lotnictwa Łącznikowego

1965

Przekazanie wojsk KBW z MSW do MON. 9. Eskadra Lotnictwa Łącznikowego podporządkowana została dowódcy Nadwiślańskiej Brygady MSW

1965

Pierwsza akcja lotnicza – wykorzystanie dwóch śmigłowców Mi-4 i dwóch SM-1 Eskadry Lotnictwa Transportowo-Łącznikowego MSW do zadań policyjnych – poszukiwanie zbiegłych z więzienia w Krośnie

1974

Rozbudowa i reorganizacja Nadwiślańskiej Brygady – Eskadra otrzymała nazwę 103. Pułku Lotniczego MSW (JW. 1159) i podlegała dowódcy Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych. Powołanie 36. Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego na Okęciu i podział sprzętu. 36. SPLT przejął samoloty, 103. Pułk Lotniczy MSW wyłącznie śmigłowce

1996

Utworzenie pierwszych Zespołów Lotnictwa Policyjnego w Krakowie i Poznaniu

2001

Rozformowanie 103. Pułku Lotniczego MSWiA i przekazanie 11 śmigłowców w struktury Lotnictwa Policji

2001

9 maja

Utworzenie Wydziału Lotniczego Zarządu Lotniczego Komendy Głównej Policji

2009

Reorganizacja strukturalna lotnictwa Służb Porządku Publicznego – bazy lotnicze w Rzeszowie i Białymstoku trafiły pod zarząd Straży Granicznej. W Lotnictwie Policji pozostały: baza centralna Warszawa-Babice (Bemowo) oraz pięć baz podlegających Komendom Wojewódzkim Policji w Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Szczecinie i we Wrocławiu.

2010

Przekazanie śmigłowca Bell-412HP w wersji VIP, po rozformowaniu 36. Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego

2011

Przekazanie „nowego” śmigłowca Bell-206 Jet Ranger, zakupionego przez samorząd województwa łódzkiego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Był to pierwszy od ponad dekady „nowy” śmigłowiec, który zakupiono, a nie przetransferowano

2018 – 2020

Zakup wraz z pakietem szkoleniowym, infrastrukturą i wsparciem eksploatacji trzech śmigłowców S-70i Black Hawk oraz trzech śmigłowców Bell-407GXi

2022

Wyróżnienie dla policyjnych pilotów w Ogólnopolskim Plebiscycie Lotniczym Cumulusy 2021

2022

Prestiżowa nagroda „Błękitne Skrzydła” dla insp. pil. Roberta Sitka oraz mł. insp. pil. Marcina Marcinkowskiego przyznawana przez kapitułę Krajowej Rady Lotnictwa, Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych i Aeroklubu Polskiego

2023

Wyróżnienie w kategorii instytucjonalnej dyplomem honorowym dla Zarządu Lotnictwa Policji Głównego Sztabu Policji KGP w VI edycji konkursu o nagrodę Dyrektora Wojskowego Instytutu Medycznego ANIMUS FORTIS (Mężny Duch) 2022 

2023

Odbiór czwartego śmigłowca S-70i Black Hawk sfinansowanego ze środków NFOŚiGW

2024

Przekazanie jednostkom w terenie dwóch nowych policyjnych śmigłowców Bell-407GXi dla zachodniopomorskiej i małopolskiej Policji w ramach projektu „Bezpieczniej na drogach – lotniczy nadzór nad ruchem drogowym”

2024

Odbiór piątego śmigłowca S-70i Black Hawk sfinansowanego ze środków NFOŚiGW

2025

Przekazanie jednostkom w terenie nowego policyjnego śmigłowca Bell-407GXi dla garnizonu dolnośląskiego i łódzkiego w ramach projektu „Bezpieczniej na drogach – lotniczy nadzór nad ruchem drogowym”

2025

Zarząd Lotnictwa Policji GSP KGP otrzymał prestiżowe wyróżnienie Sikorsky Rescue Award – nagrodę przyznawaną tym, którzy w szczególny sposób zasłużyli się w misjach ratowniczych