W wydarzeniu udział wzięło wielu gości, w tym osoby, które przyczyniły się do powstania i rozwoju Nieetatowych Grup Antykonfliktowych Policji w Polsce, kierownictwo wielkopolskiej Policji, przewodniczący ZW NSZZP województwa wielkopolskiego, a także przedstawiciele Komendy Głównej Policji i instytucji, z którymi współpracuje wielkopolska Policja.
Głównymi bohaterami uroczystości byli przede wszystkim policjanci Zespołu Antykonfliktowego, których uhonorowano rozkazami i pamiątkowymi medalami. Jubileuszowe medale, coiny i ryngrafy trafiły również do osób, które przez te lata stanowiły inspirację i wsparcie dla Zespołów Antykonfliktowych. Nie zabrakło wspomnień, rozmów, podsumowań oraz planów na przyszłość. A wszystko zaczęło się właśnie tutaj – w Poznaniu, 15 lat temu.
Zaczęło się w Poznaniu
W listopadzie 2011 r. w stolicy Wielkopolski, podczas zabezpieczania meczu piłkarskiego, pilotażowo pojawili się policjanci, których głównym orężem było słowo, a celem nadrzędnym – tonowanie emocji kibiców. Pomysł utworzenia zespołów składających się z funkcjonariuszy prowadzących rozmowy ze stronami ewentualnego konfliktu został zaczerpnięty z doświadczeń policji Republiki Czeskiej oraz policji Dolnej Saksonii. Tam od dłuższego czasu z powodzeniem stosowano tzw. „low profile policing” jako element wstępnego działania podczas imprez i zgromadzeń masowych. Polska Policja przygotowywała się wówczas do wielkiego wydarzenia, jakim było EURO 2012, w związku z czym idea „miękkiego podejścia” mogła okazać się strzałem w dziesiątkę. I rzeczywiście nim była.
Dzięki determinacji nadinsp. Jakuba Gorczyńskiego, który ówcześnie pełnił funkcję naczelnika Wydziału Sztab Policji Komendy Miejskiej Policji w Poznaniu (obecnie komendant wojewódzki Policji w Bydgoszczy), oraz sukcesom poznańskich ZAK podczas Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej w 2012 r., komendant wojewódzki Policji w Poznaniu jako pierwszy sformalizował powołanie oraz funkcjonowanie grup i zespołów antykonfliktowych w podległym mu garnizonie decyzją nr 193 z 26 kwietnia 2013 r. Natomiast od 2021 r., na podstawie zarządzenia nr 27 Komendanta Głównego Policji z 5 sierpnia w sprawie powołania, funkcjonowania grup i zespołów antykonfliktowych, policjanci dialogu pełnią służbę w całej Polsce jako nieetatowe zespoły, skoordynowane na poziomie zarówno regionalnym, jak i centralnym. Podsumowując – dzięki determinacji twórców poznańskiego ZAK i pasji funkcjonariuszy stojących w ich szeregach, dostrzeżono potencjał prewencyjnego oddziaływania takich narzędzi, a policjanci w niebieskich kamizelkach stali się powszechnym widokiem podczas zabezpieczeń w całym kraju.
Kolor dialogu
Niebieskie kamizelki stały się na tyle rozpoznawalne, że w zasadzie dziś są symbolem Zespołów Antykonfliktowych Policji. Asp. szt. Mariusz Lembicz, który z poznańskimi ZAK związany jest od samego początku (aktualnie jako koordynator), przyzwyczaił się już do sytuacji, w których organizatorzy demonstracji czy zgromadzeń pierwsze kroki kierują właśnie do policjantów w niebieskich kamizelkach, aby uzyskać informacje lub ustalić kluczowe kwestie. Będąc poznańskim policjantem dialogu od 15 lat, Lembicz rozpoznaje twarze „swoich” kibiców, a oni rozpoznają jego.
Zdanie na temat funkcjonariuszy z Zespołów Antykonfliktowych mają wyrobione także przedstawiciele mediów, którzy przybywają w miejsca ewentualnego kryzysu, licząc na kontrowersyjny materiał. Brzmi ono mniej więcej tak: „Skoro oni tu są, to nic ciekawego się nie wydarzy”. Możemy z tego żartować, ale prawda jest taka, że o największych sukcesach ZAK nie dowiemy się z mediów. Działania Policji na ogół są tematem chętnie wykorzystywanym przez dziennikarzy – jednak skuteczność zespołów antykonfliktowych już nie, ponieważ brak eskalacji nie budzi sensacji.
Kolor kamizelek również ma swoją historię. Policjanci dialogu pracują w ubraniu cywilnym, żeby nie kojarzyć się ze służbą porządkową czy z rozwiązaniami siłowymi, a także by uniknąć dystansu, jaki stwarza mundur. Z tego powodu zrezygnowano z żółci (stosowanej przez czeskie ZAK) czy czerwieni (obecnej w niemieckich zespołach), które w tej sytuacji budziły nieodpowiednie konotacje. Niebieski z kolei to barwa, która po pierwsze przełamuje schematyczne myślenie o prewencyjnym oddziaływaniu Policji, a po drugie kojarzy się pozytywnie – w psychologii kolorów oznacza spokój i bezpieczeństwo. Dzięki działalności ZAK utożsamia się ją również z rozmową i porozumieniem. Dlatego pamiątkowe medale, wytłoczone specjalnie na jubileusz poznańskich ZAK, zawieszone są właśnie na niebieskiej taśmie.
Tak działa nowoczesna Policja
15 lat to stosunkowo krótki czas, jeśli porównać z innymi jubileuszami w polskiej Policji, a jednak wystarczający dla poznańskich Zespołów Antykonfliktowych, aby ideę „policji dialogu” przenieść na rodzimy grunt i rozpowszechnić ją w całej Polsce.
Wraz z powstaniem Nieetatowych Grup Antykonfliktowych, w polskiej Policji zaczął zmieniać się sposób myślenia o działaniach prewencyjnych. Dostrzeżono, że rozmowa to potężne narzędzie, bezpieczeństwo zaczyna się od dialogu, a tak właśnie działa nowoczesna Policja – najpierw rozmawia, potem wyznacza granice, a dopiero w ostateczności używa środków przymusu bezpośredniego.
Koleżankom i Kolegom z Zespołów Antykonfliktowych życzymy dalszych sukcesów oraz tego, żeby spełniło się marzenie o powstaniu jednostek etatowych i aby hasło in servitio dialogi w przyszłości widniało nie tylko na pamiątkowych medalach, ale także na budynku wydziału dialogu.
Aldona Bandzul
zdj. Łukasz Kędziora
