Sama formacja policyjna w swojej ponad 107-letniej historii utworzyła aż sześć ośrodków szkolenia psów służbowych w kraju, które z różnych przyczyn nie miały szansy kontynuować działalności. Dopiero siódmy ośrodek, utworzony 1 kwietnia 1956 r. pod Warszawą jako Zakład Tresury Psów Służbowych Milicji Obywatelskiej w Sułkowicach, przetrwał w jednej lokalizacji i pod różnymi nazwami kontynuuje tradycje szkolenia rozpoczęte jeszcze w Policji Państwowej. Od 1990 r. placówka nosiła nazwę Szkoły Policyjnej Przewodników i Tresury Psów.

Z kolei 30 września 1992 r., w wyniku reorganizacji szkolnictwa resortowego, włączono ją w struktury Centrum Szkolenia Policji w Legionowie jako Zakład Szkolenia Przewodników i Tresury Psów. Pod współczesną nazwą – Zakład Kynologii Policyjnej – funkcjonuje od roku 2002.

Legendy szkolenia psów służbowych

Ośrodek szkolenia w Sułkowicach to miejsce narodzin wielu legend szkolenia psów nie tylko do celów służbowych, ale także myśliwskich, amatorskich i filmowych w osobach: Józefa Pawłusiewicza, Antoniego Brzezichy i Franciszka Szydełki. Pułkownik Józef Pawłusiewicz, założyciel i pierwszy komendant szkoły w Sułkowicach, odtwarzał po wojnie rasę psów gończy polski. Antoni Brzezicha zasłynął jako szkoleniowiec, autor książek o szkoleniu psów i propagator amatorskiego szkolenia psów w całym kraju. Natomiast Franciszek Szydełko wprowadził psy do powojennej kinematografii i stał się mistrzem w przygotowywaniu zwierząt do celów filmowych. To właśnie z jego udziałem narodziły się gwiazdy filmowe – pies służbowy Trymer grający rolę Szarika w serialu „Czterej pancerni i pies”, oraz pies cywilny Bej odgrywający rolę psa służbowego w serialu „Przygody psa Cywila”.

Historyczna działalność szkoleniowa

Zakład na przestrzeni lat prowadził działalność szkoleniową dwóch głównych kategorii psów służbowych: psów obronnych i psów tropiących. Podejmował też kilkukrotnie w swojej historii działania hodowlane, mające uniezależnić formację od hodowców zewnętrznych. W 1968 r. dodatkowym zadaniem ośrodka stało się systemowe szkolenie psów dla osób niewidomych, prowadzone w porozumieniu z Polskim Związkiem Niewidomych i polegające na przygotowywaniu ok. 30 psów rocznie. Instruktorzy zakładu w ramach swoich obowiązków przygotowywali psy tej kategorii, które następnie – po dwutygodniowym przeszkoleniu osób niewidomych w zakresie obsługi i prowadzenia psów – poddawano egzaminom. Odbywały się one na ulicach Warszawy z udziałem przedstawicieli związku.

Powszechnie przyjmuje się, że działalność zakładu ograniczała się do ww. działań. Najnowsze badania archiwalne wskazują jednak, że już od lat 70. zakład podejmował pierwsze próby rozszerzania katalogu umiejętności psów służbowych. Eksperymentalnie szkolono psy do wyszukiwania zapachu zwłok ludzkich, materiałów wybuchowych, broni i amunicji, narkotyków, samogonu czy do wykrywania nieszczelności instalacji gazowych.

W zakładzie szkoliły się również psy w systemie pułapek zapachowych oraz psy do badań osmologicznych. Zakład, poza działalnością szkoleniową prowadził również nadzór nad używaniem psów w jednostkach terenowych. Utworzył w tym celu stanowisko inspektora ds. psów. Bardzo szybko, bo już we wczesnych latach działalności, zakład podejmował współpracę z polskimi ośrodkami naukowymi: Katedrą Zoopsychologii Zwierząt Uniwersytetu Warszawskiego oraz z Katedrą Genetyki i Ewolucjonizmu Zwierząt Uniwersytetu Jagiellońskiego2. Prowadził również współpracę z Radą Naukową Związku Kynologicznego w Polsce (Oddział Warszawski) i Kolegium Sędziów Owczarka Niemieckiego.

Geneza Kynologicznych Mistrzostw Policji

W 1969 r. zakład zainicjował pierwszą formę rywalizacji o tytuł najlepszego przewodnika i najlepszego psa tropiącego MO. Mistrzostwa te nazywano „zawodami Szarików” (z racji niesłychanej popularności imienia Szarik po emisji serialu „Czterej Pancerni i pies”) oraz konkursem „O złotą obrożę”. Zawody te reaktywowano w 1998 r. nadając im uroczystą oprawę i duże znaczenie. Z czasem wydarzenie uzyskało rangę ogólnokrajową i zostało wpisane na listę imprez objętych patronatem honorowym Komendanta Głównego Policji. Do 2026 r. przeprowadzono już XXII edycje zmagań, których finał organizowany był w Zakładzie Kynologii Policyjnej. Cel tej rywalizacji od lat pozostaje niezmienny. Jest nim podnoszenie kwalifikacji zawodowych policjantów, doskonalenie sprawności użytkowej psów służbowych oraz propagowanie ich efektywnego wykorzystania w przeciwdziałaniu i zwalczaniu przestępczości. Wydarzenie sprzyja także integracji oraz wymianie doświadczeń i wiedzy specjalistycznej między przewodnikami z różnych służb.

Współczesny kształt Zakładu Kynologii Policyjnej

Obecny kształt zakładu to 45 hektarów rozbudowanej infrastruktury dydaktycznej i logistycznej. Poza salami wykładowymi dla słuchaczy i bogatą bazą noclegową (168 standardowych miejsc kwaterunkowych), ośrodek dysponuje własnym poligonem szkoleniowym oraz kompleksem kojców i wybiegów, który pozwala na utrzymanie niemal 200 psów służbowych. Na terenie obiektu znajduje się również kilka symulatorni, w tym jedna przystosowana do realizacji kursów specjalistycznych dla kandydatów na przewodników oraz przewodników psów do badań osmologicznych.

Zakład posiada własną Izbę Tradycji, w której prezentowana jest unikalna wystawa przedstawiająca 100 lat historii szkolenia psów służbowych w formacji.

Obecny stan kadrowy to 36 etatów (stanowiska dydaktyczne i pozadydaktyczne, etaty cywilne, służba ochronna oraz kompania szkolna). Kadrę dydaktyczną w zdecydowanej większości tworzą byli przewodnicy psów służbowych z bogatym doświadczeniem w pracy z psami służbowymi różnych specjalności. W zespole znajdują się specjaliści z wykształceniem w zakresie zootechniki, zoopsychologii, psychologii zwierząt, biologii rozrodu zwierząt, prewencji weterynaryjnej i ochrony zdrowia zwierząt oraz techniki weterynaryjnej. Instruktorzy zakładu to osoby posiadające Certyfikaty Policyjnych Instruktorów Szkolenia Psów Służbowych.

Cele statutowe i oferta szkoleniowa

Współczesne statutowe zadania zakładu to przede wszystkim przekazywanie wiedzy oraz kształcenie umiejętności w zakresie szkolenia kandydatów na przewodników i przewodników wszystkich kategorii psów służbowych używanych w Policji. Dotyczy to również nowych kategorii psów: psów bojowych, psów tropiących osoby wg założeń mantrailingu czy psów do wyszukiwania zapachów broni palnej i amunicji.

Drugim głównym zadaniem zakładu jest realizacja zadań związanych z centralnym doborem psów na potrzeby Policji. Polegają one na wyszukiwaniu, typowaniu, ocenianiu i kwalifikowaniu zwierząt oferowanych do sprzedaży pod kątem ich przydatności do szkolenia. Każdego roku powołana w zakładzie komisja, złożona z jego przedstawicieli, ds. centralnego doboru, ocenia punktowo setki psów zgłaszanych przez hodowców do szkolenia w Policji.

Kolejnym głównym zadaniem jest testowanie sprawności użytkowej psów służbowych, co wiąże się z kontrolowaniem terminowości atestów, weryfikacją umiejętności oraz uwzględnieniem wieku zwierząt. Działanie to, realizowane w Policji od 1936 r., ma zapewnić wysoki poziom sprawności użytkowej psów służbowych i właściwą realizację zadań z ich użyciem w jednostkach terenowych.

Dodatkowym zadaniem wynikającym z utrzymania dużego pogłowia psów służbowych w jednej lokalizacji jest sprawowanie opieki weterynaryjnej nad psami kursowymi. Zakład posiada własny gabinet weterynaryjny oraz zatrudnia dwóch lekarzy weterynarii zajmujących się leczeniem psów kursowych, profilaktyką sanitarno-weterynaryjną i nadzorem weterynaryjnym.

Funkcjonariusze Zakładu wraz ze słuchaczami i powierzonymi im psami służbowymi cyklicznie dokonują prezentacji poziomu wyszkolenia czworonogów podczas uroczystości w pobliskich miejscowościach. Co roku organizują również Dzień Otwarty, podczas którego propagują służbę w Policji oraz pracę ze zwierzętami.

Współpraca międzynarodowa

W swojej historii zakład był miejscem niezliczonych delegacji zagranicznych, goszcząc w swoich progach przedstawicieli m.in.: z Armenii, Bułgarii, Estonii, Francji, Islandii, Litwy, Niemiec, Ukrainy, USA, Wielkiej Brytanii.

Od lat pozostaje również w zainteresowaniu mediów, a programy z udziałem kadry dydaktycznej, słuchaczy i szkolonych zwierząt nagrywała na terenie m.in.: Telewizja Polska (program „Psy i inne zwierzaki” i „Psia Służba”) oraz Wydział Edukacji Historycznej Gabinetu Komendanta Głównego Policji.

Historia toczy się dalej

Zakład Kynologii Policyjnej Centrum Szkolenia Policji w Legionowie kształci rocznie około 130 przewodników i psówsłużbowych. Jest odpowiedzialny za wyszkolenie ponad 900 psów używanych obecnie w polskiej Policji. Po 70 latach działalności pozostaje nadal największym i najstarszym ośrodkiem tego typu w kraju.

70 lat historii to okres doświadczeń szkoleniowych i hodowlanych. To czas funkcjonariuszy, którzy budowali podstawy systemowego szkolenia kandydatów na przewodników oraz samych przewodników psów służbowych. To w końcu historie tysięcy psów szkolonych w celu zapewnienia porządku i bezpieczeństwa publicznego. To także ciągły proces modernizacji istniejącej infrastruktury i dostosowywania jej do zmieniających się potrzeb szkoleniowych, a także czas ciągłej modyfikacji metod szkoleniowych wynikających ze zmieniających się realiów służby i psychiki pogłowia szkolonych zwierząt.

70-lecie uczczono już podczas Dnia Otwartego ZKP oraz w lipcu tego roku na obchodach Święta Policji w Legionowie, gdzie zaprezentowano specjalne stoisko informacyjno-promocyjne. Uroczyste obchody jubileuszu odbyły się na zakończenie finału XXIII Kynologicznych Mistrzostw Policji, 18 września br.

Współczesna oferta szkoleniowa Zakładu obejmuje:

• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii patrolowej.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii patrolowo-tropiącej.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii tropiącej.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii do wyszukiwania zapachów materiałów wybuchowych.
• Kurs specjalistyczny dla przewodników psów służbowych kategorii do wyszukiwania zapachów broni palnej i amunicji.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii do wyszukiwania zapachów narkotyków.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii do wyszukiwania zapachu zwłok ludzkich na lądzie.
• Kurs specjalistyczny dla przewodników psów służbowych kategorii do wyszukiwania zapachu zwłok ludzkich na wodzie.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii do badań osmologicznych.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii tropiącej osoby wg założeń mantrailingu poziom I, poziom II, poziom III.
• Kurs specjalistyczny dla policjantów wykonujących czynności pozoranta.
• Kurs specjalistyczny dla kandydatów na przewodników i przewodników psów służbowych kategorii bojowej.

kom. Piotr Mrozowski
Zakład Kynologii Policyjnej w Sułkowicach CSP w Legionowie

zdj. archiwum ZKP w Sułkowicach, Piotr Mrozowski, Dariusz Bartoszek, Artur Walasek

1. T. Górecki, Historia zakładu tresury psów służbowych Milicji Obywatelskiej w Sułkowicach w latach 1945–1982, praca magisterska napisana pod kierunkiem dr. Ryszarda Halaby, Warszawa 1983, Katedra Historii i Archiwistyki ASW, IPN BU 001834/1877, s. 78.
2. F. Kiciński, Pies w służbie MO, „Pies” 1964, nr 1, s. 14.