Szczegółowe zasady używania psów w służbie reguluje zarządzenia nr 91 Komendanta Głównego Policji z 4 października 2022 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań z użyciem psów służbowych w Policji. Są jednak zagadnienia, które sprawiają kłopot policjantom spoza kręgów K9, co w konsekwencji utrudnia współpracę z przewodnikami i ich czworonożnymi partnerami. Biuro Kryminalne KGP wyszło naprzeciw temu problemowi formułując warunki i procedury związane z użyciem psów tropiących osoby według założeń mantrailingu oraz przedstawiając ogólne informacje na temat psów służbowych tej kategorii.
PIES MANTRAILINGOWY
Psy policyjne szkolone według założeń mantrailingu, czyli formy pracy węchowej polegającej na podążaniu za indywidualnym zapachem człowieka i identyfikowaniu go na końcu śladu, różnią się pod wieloma względami od innych kategorii psów służbowych. Najważniejszą różnicą z punktu widzenia policjantów zlecających obsługę zdarzenia jest tzw. wiek śladu: psy tropiące i patrolowo-tropiące pracują na śladach od kilku- do kilkunastogodzinnych, natomiast psy mantrailingowe są w stanie wypracować ślad pozostawiony przez człowieka po upływie 24 godzin, kilku dni czy nawet miesięcy.
Psy tej kategorii przeznaczone są do:
• poszukiwania osób zaginionych,
• tropienia sprawców przestępstw,
• potwierdzenia lub wykluczenia obecności osoby na miejscu zdarzenia.
Przewodnik psa MTR zajmuje się formalnościami, oceną śladów i odruchów psa podczas pracy oraz podejmuje najważniejsze decyzje dotyczące użycia psa służbowego na miejscu zdarzenia lub przerwania pracy psa.
ZABEZPIECZENIE ŚLADU ZAPACHOWEGO
Punktem wyjścia do pracy węchowej psa mantrailingowego jest ślad zapachowy. Od jego jakości, a więc i od sposobu zabezpieczenia, zależy cały proces tropienia, w tym jego ostateczny wynik. Najważniejsze zasady dotyczące śladu zapachowego to:
1. Użycie psa służbowego tej kategorii wymaga zabezpieczenia indywidualnego zapachu osoby tropionej.
2. Na etapie wstępnych czynności na miejscu zdarzenia należy przeciwdziałać zanieczyszczeniu śladów osoby tropionej zapachem osób trzecich (również funkcjonariuszy oraz członków rodziny).
3. W trakcie obsługi zdarzenia należy umożliwić przewodnikowi samodzielne zabezpieczenie śladu zapachowego.
4. Ślad z odzieży lub obuwia pobiera się z części, która miała bezpośredni kontakt z ciałem. W przypadku przedmiotów można je umieścić w słoiku razem z pochłaniaczami zapachu i szczelnie zakręcić.
5. Materiał wilgotny powinien być zabezpieczony w kopercie/torbie papierowej.
6. Materiał biologiczny lub ślady krwawe należy zabezpieczyć jako wysuszone zeskrobiny lub jako przedmioty z wysuszonymi śladami, w obu przypadkach umieszczone w słoiku.
7. W przypadku wątpliwości dotyczących zabezpieczenia śladów zapachowych należy wstrzymać się z tą czynnością (jeśli jest taka możliwość) do czasu przybycia na miejsce przewodnika psa.
8. Potwierdzanie lub wykluczanie obecności osoby na miejscu zdarzenia jest możliwe TYLKO jeśli wcześniej nie były wykonywane w tym miejscu inne czynności z tą osobą.
9. Jeśli uprzednio użyto psa innej kategorii, to przedmioty/ślady wykorzystane przez te psy nie będą nadawały się do późniejszego użycia przez zespół MTR.
10. Niedotrzymanie powyższych zasad może skutkować podjęciem przez psa służbowego pracy węchowej na niewłaściwym zapachu i tym samym do wprowadzenia w błąd odnośnie kierunku prowadzenia dalszych czynności.
11. Przewodnik może odstąpić od użycia psa w przypadku niewłaściwego zabezpieczenia śladu zapachowego lub w przypadku braku możliwości wyodrębnienia indywidualnego zapachu osoby tropionej.
WNIOSEK O UŻYCIE PSA MTR
Przed sporządzeniem wniosku o użycie psa mantrailingowego należy zweryfikować dostępność materiału zapachowego i zebrać informacje na temat rodzaju i ukształtowania terenu. Należy także uwzględnić to, że może być potrzebne zabezpieczenie noclegu dla dwóch przewodników i dwóch psów służbowych pamiętając, że pies przebywa ze swoim przewodnikiem także w trakcie noclegu. Bezwzględnie wymagane jest zabezpieczanie działań zespołu MTR przez policjantów wnioskującej jednostki Policji, szczególnie w zakresie bezpieczeństwa w ruchu drogowym na trasie tropienia psa.
Wniosek o użycie psów MTR do działań poszukiwawczych (załącznik nr 15 do zarządzenia nr 91 KGP z 4 października 2022 r.) lub obsługi zdarzeń kryminalnych (załącznik nr 16 do ww. zarządzenia) podlega weryfikacji i zatwierdzeniu przez Naczelnika Wydziału Poszukiwań i Identyfikacji Osób KWP/KSP. Wniosek do zdarzeń kryminalnych może być zweryfikowany i zatwierdzony przez właściwego kierownika komórki organizacyjnej KWP/KSP bądź osoby przez nich upoważnione. Wszelkie uzgodnienia dotyczące możliwości użycia psów służbowych w konkretnych przypadkach powinny odbywać się za pośrednictwem ww. lub osób przez nich wyznaczonych.
CZYNNOŚCI PO ZAKOŃCZENIU TROPIENIA
Po zakończeniu tropienia następuje czas na wyciągnięcie wniosków z pracy wykonanej przez psa. Przewodnik niejako dekoduje zachowanie czworonoga na wypracowanym śladzie, a policjanci na tej podstawie podejmują dalsze czynności. Formalnie wygląda to następująco:
1. Przewodnik niezwłocznie przekazuje informacje o efektach tropienia, na podstawie których wnioskujący określa zakres dalszych czynności, w tym zasadność użycia psa służbowego innej kategorii.
2. W terminie do 14 dni przewodnik sporządza notatkę z użycia psa służbowego Policji i przesyła ją do jednostki zlecającej za pośrednictwem właściwego naczelnika KWP/KSP.
3. Jednostka wnioskująca w terminie do 30 dni od zakończenia tropienia (oraz dodatkowo w każdym przypadku, jeśli nastąpi to później) informuje o potwierdzeniu lub zaprzeczeniu wypracowanego śladu kierownika komórki organizacyjnej właściwej w sprawach poszukiwań osób Biura Kryminalnego KGP. Notatka służbowa powinna zawierać następujące informacje:
• przesłanki potwierdzenia lub zaprzeczenia śladu;
• miejsce, datę i okoliczności odnalezienia osoby lub zwłok;
• datę, godzinę i miejsce ujawnienia wizerunku na nagraniach monitoringu wizyjnego lub monitoringu środków transportu;
• odległość ww. od miejsca zakończenia tropienia przez psa służbowego mantrailingowego;
• ocenę czy tropienie psa służbowego przyczyniło się do odnalezienia osoby lub wyjaśnienia sprawy;
• kontakt do osoby sporządzającej informację.
WYNIK TROPIENIA
Wynik pozytywny tropienia stanowi spełnienie jednej z poniższych przesłanek:
1. Doprowadzenie do sprawcy czynu zabronionego.
2. Odnalezienie osoby zaginionej lub poszukiwanej.
3. Ujawnienie przedmiotów lub śladów związanych z obsługiwanym zdarzeniem.
4. Odtworzenie trasy odejścia/dojścia osoby lub ustalenie jej położenia potwierdzone przez:
• urządzenia służące do monitorowania tras,
• logowanie urządzenia użytkowanego przez tą osobę,
• urządzenia służące do zapisu wizyjnego,
• zeznania świadków zdarzenia.
Powyższe zasady dotyczące użycia psów służbowych kategorii tropiącej według założeń mantrailingu, sformułowane przez Biuro Kryminalne KGP, powstały w celu lepszej komunikacji z przewodnikami psów specjalnych MTR i zrozumienia specyfiki ich działania.
oprac. Aldona Bandzul
(na podstawie materiałów BK KGP)
zdj. Aldona Bandzul
