Działalność grup przestępczych skupia się wyłącznie na doprowadzeniu pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem. Przestępcy wykorzystują do tego zaawansowane metody socjotechniczne oraz profesjonalnie przygotowane zaplecze teleinformatyczne.

Mechanizm przestępczy rozpoczyna się od pozyskania potencjalnej ofiary. Sprawcy wykorzystują w tym celu kampanie reklamowe prowadzone w mediach społecznościowych, wyszukiwarkach internetowych oraz na popularnych portalach informacyjnych. Reklamy bardzo często zawierają bezprawnie wykorzystane wizerunki znanych osób, przedsiębiorców, ekspertów finansowych lub celebrytów, których autorytet ma uwiarygodnić prezentowaną ofertę inwestycyjną. Publikowane materiały sugerują możliwość osiągania wysokich zysków przy minimalnym ryzyku inwestycyjnym oraz eksponują informacje o rzekomym doświadczeniu platformy, międzynarodowych licencjach i tysiącach zadowolonych inwestorów.

Po wejściu na stronę internetową użytkownik zachęcany jest do utworzenia konta inwestycyjnego. Proces rejestracji przebiega analogicznie do procedur stosowanych przez legalne instytucje finansowe, co dodatkowo wzmacnia przekonanie o autentyczności przedsięwzięcia. Od potencjalnych inwestorów wymagane jest podanie danych osobowych, numeru telefonu oraz adresu poczty elektronicznej. W wielu przypadkach sprawcy żądają również przesłania skanu dokumentu tożsamości, dokumentów potwierdzających miejsce zamieszkania, a niekiedy także fotografii kart płatniczych. Już na tym etapie pokrzywdzony nakłaniany jest do dokonania pierwszej wpłaty określanej jako depozyt aktywacyjny lub minimalny kapitał inwestycyjny.

Po zaksięgowaniu środków finansowych rozpoczyna się właściwy etap przestępczego procederu. Z pokrzywdzonym kontaktuje się osoba przedstawiająca się jako indywidualny doradca inwestycyjny lub analityk rynku finansowego. Rozmowy prowadzone są w sposób profesjonalny, a ich celem jest stopniowe budowanie relacji opartej na zaufaniu. Sprawcy wykazują się znajomością terminologii ekonomicznej, przedstawiają analizy rynku oraz deklarują wieloletnie doświadczenie zawodowe. Regularny kontakt telefoniczny powoduje, że pokrzywdzony zaczyna postrzegać rozmówcę jako osobę kompetentną i działającą w jego interesie.

Socjotechnika

Kluczową rolę odgrywa w tym przypadku socjotechnika. Sprawcy umiejętnie wykorzystują emocje, budują poczucie bezpieczeństwa oraz przekonują, że inwestowanie odbywa się pod nadzorem specjalistów. Jednocześnie wywierana jest presja czasu przez informowanie o rzekomo ograniczonych możliwościach inwestycyjnych lub wyjątkowo korzystnej sytuacji rynkowej. Działania te prowadzą do stopniowego obniżenia ostrożności pokrzywdzonego oraz zwiększenia jego gotowości do przekazywania kolejnych środków finansowych.

Istotnym elementem całego procederu jest udostępnienie użytkownikowi panelu inwestycyjnego, który wizualnie przypomina profesjonalne platformy służące do handlu instrumentami finansowymi. Na koncie inwestora prezentowane są fikcyjne transakcje, wykresy giełdowe oraz systematycznie rosnąca wartość zgromadzonych aktywów.

W rzeczywistości wyświetlane informacje nie odzwierciedlają żadnych prawdziwych operacji finansowych, lecz stanowią jedynie element manipulacji mający przekonać pokrzywdzonego o skuteczności prowadzonej inwestycji. Pozorne zyski wzmacniają przekonanie, że dalsze wpłaty pozwolą osiągnąć jeszcze większy dochód.

Po pewnym czasie doradca kontaktuje się ponownie, wskazując na możliwość osiągnięcia ponadprzeciętnych zysków pod warunkiem zwiększenia wartości zainwestowanego kapitału. W wielu przypadkach pokrzywdzeni zachęcani są do wykorzystania wszystkich zgromadzonych oszczędności, sprzedaży posiadanego majątku lub zaciągania zobowiązań finansowych w postaci kredytów i pożyczek. Mechanizm ten opiera się na wcześniejszym przekonaniu ofiary, że dotychczasowe inwestycje przynoszą wysokie dochody, a jedynym ograniczeniem pozostaje wysokość zainwestowanego kapitału.

Zdalny pulpit i zerowa wypłata

W prowadzonych postępowaniach przygotowawczych wielokrotnie odnotowywano przypadki nakłaniania pokrzywdzonych do instalowania aplikacji umożliwiających zdalny dostęp do komputera lub telefonu, takich jak AnyDesk, TeamViewer czy inne programy o analogicznym przeznaczeniu. Sprawcy uzasadniają konieczność ich użycia potrzebą udzielenia pomocy technicznej, przeprowadzenia szkolenia z obsługi platformy lub wsparcia podczas realizacji transakcji inwestycyjnych. W rzeczywistości uzyskują możliwość obserwowania działań wykonywanych przez użytkownika, wpływania na sposób korzystania z bankowości elektronicznej oraz przejmowania kontroli nad urządzeniem.

W części spraw zdalny dostęp stosowany był również do inicjowania przelewów bankowych, zakładania nowych rachunków finansowych oraz uzyskiwania dostępu do danych poufnych znajdujących się w pamięci urządzenia.

Analiza materiałów zgromadzonych w postępowaniach przygotowawczych wskazuje, że sprawcy często pozyskują od pokrzywdzonych skany dokumentów tożsamości, dane kart płatniczych oraz inne informacje umożliwiające późniejsze wdrażanie ich do dalszej działalności przestępczej. Zdarzały się również przypadki nakłaniania pokrzywdzonych do zakładania nowych rachunków bankowych lub kont na platformach świadczących usługi płatnicze i giełdach kryptowalutowych. Rachunki te wykorzystywane były następnie do transferu środków finansowych pochodzących z przestępstw, utrudniając organom ścigania identyfikację rzeczywistych beneficjentów przepływów finansowych.

Momentem ujawnienia oszustwa najczęściej jest próba wypłaty zgromadzonych na platformie środków. Wówczas pokrzywdzony informowany jest o konieczności uiszczenia dodatkowych opłat, takich jak podatek od zysków kapitałowych, prowizja bankowa, opłata manipulacyjna, koszt przewalutowania czy opłata za odblokowanie rachunku inwestycyjnego. Niezależnie od wysokości przekazanych środków wypłata środków nigdy nie następuje. W krótkim czasie kontakt z przedstawicielami platformy zostaje całkowicie zerwany, numery telefonów przestają być aktywne, korespondencja elektroniczna pozostaje bez odpowiedzi, a sama strona internetowa zostaje wyłączona lub zastąpiona nową domeną.

×××

Doświadczenia organów ścigania wskazują, że tego rodzaju przestępstwa realizowane są przez zorganizowane grupy przestępcze, najczęściej o charakterze międzynarodowym. Poszczególni członkowie odpowiadają za przygotowanie infrastruktury teleinformatycznej, prowadzenie kampanii reklamowych, obsługę infolinii, kontakt z pokrzywdzonymi oraz transfer środków finansowych między rachunkami bankowymi i portfelami kryptowalutowymi. Charakterystycznym elementem ich działalności jest częsta zmiana domen internetowych, numerów telefonów oraz wykorzystywanych rachunków finansowych, co ma na celu utrudnienie identyfikacji sprawców oraz zabezpieczenia środków pochodzących z przestępstw.

Przegląd prowadzonych postępowań jednoznacznie wskazuje, że skuteczność tego rodzaju oszustw nie wynika wyłącznie z wykorzystania nowoczesnych technologii, lecz przede wszystkim z umiejętnego stosowania metod socjotechnicznych. Budowanie relacji z pokrzywdzonym, wzbudzanie zaufania, wywieranie presji czasu oraz kreowanie pozornych zysków powodują, że ofiary często nie dostrzegają momentu, w którym stają się uczestnikami przestępczego procederu.

Każda oferta inwestycyjna gwarantująca ponadprzeciętne zyski przy jednoczesnym zapewnieniu całkowitego bezpieczeństwa środków finansowych, powinna być traktowana z najwyższą ostrożnością. Weryfikacja podmiotu oferującego usługi inwestycyjne, sprawdzenie jego statusu prawnego oraz zachowanie ograniczonego zaufania wobec osób kontaktujących się telefonicznie pozostają podstawowymi elementami ograniczającymi ryzyko stania się ofiarą tego rodzaju przestępstwa.

asp. szt. Aleksandra Stenzel

Wydział Wywiadu Kryminalnego Zarządu w Gdańsku Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości